Najkrócej: kiedy stosować dłutowanie kształtowe ząb po zębie?

Dłutowanie kształtowe ząb po zębie pozwala wykonywać wybrane profile uzębione, wielowypusty, rowki rozmieszczone kątowo oraz profile specjalne na klasycznej dłutownicy, dłutownicy NC/CNC, tokarce CNC albo centrum obróbczym. W tej metodzie narzędzie odwzorowuje określony kształt roboczy, a kolejne przestrzenie profilu są wykonywane po odpowiednim pozycjonowaniu detalu lub osi maszyny.

W ofercie Tradensa dostępne są narzędzia Gisstec do dłutowania kształtowego, w tym płytki standardowe, płytki specjalne, uchwyty, tuleje mimośrodowe i oprawki napędzane NG. Można je analizować przy rowkach wpustowych, kołach zębatych, wielowypustach ewolwentowych, wielowypustach równoległych oraz profilach specjalnych według rysunku, normy albo pomiarów istniejącego detalu.

Zobacz narzędzia i oprawki napędzane Gisstec do dłutowania

Czym jest dłutowanie kształtowe ząb po zębie?

Dłutowanie kształtowe ząb po zębie polega na wykonywaniu kolejnych przestrzeni profilu narzędziem o określonym kształcie. Narzędzie nie musi generować całego uzębienia obwiedniowo. Może odwzorowywać konkretną przestrzeń, rowek, zarys zęba albo fragment profilu, a detal jest następnie indeksowany o zadany kąt.

Po wykonaniu jednej przestrzeni detal jest obracany lub pozycjonowany, a narzędzie wykonuje kolejną przestrzeń. Proces powtarza się do uzyskania pełnego profilu.

W ten sposób można analizować między innymi:

• koła zębate wewnętrzne,
• wielowypusty ewolwentowe,
• wielowypusty równoległe,
• wielowypusty wewnętrzne i zewnętrzne,
• profile zębów specjalnych,
• profile wielorowkowe,
• rowki rozmieszczone kątowo,
• profile specjalne według rysunku,
• profile odtwarzane z istniejącego detalu,
• nietypowe kształty w otworze lub na wałku.

Najważniejsze jest to, że narzędzie musi być dobrane do konkretnej geometrii. Przy profilach uzębionych nie wystarczy informacja, że detal ma „wielowypust” albo „koło zębate”. Potrzebna jest norma, rysunek, dane geometryczne albo wiarygodne pomiary profilu.

Dłutownica, tokarka CNC czy centrum obróbcze – gdzie wykonać profil?

Dłutowanie kształtowe ząb po zębie można wykonywać na różnych typach maszyn. Wybór zależy od geometrii profilu, dostępności podziału kątowego, sztywności układu, mocowania detalu, dostępu narzędzia i wymagań produkcyjnych.

Klasyczna dłutownica może być dobrym rozwiązaniem przy profilach wykonywanych ząb po zębie, szczególnie gdy detal można stabilnie zamocować, a kolejne rowki, zęby lub przestrzenie profilu są wykonywane po odpowiednim pozycjonowaniu.

Tokarka CNC jest dobrym wyborem wtedy, gdy detal jest już wykonywany w operacjach tokarskich i profil można wykonać w jednym zamocowaniu. W takim przypadku ważne są: mocowanie narzędzia, możliwość korekcji osi Y, podział kątowy wrzeciona, minimalna średnica otworu i długość dłutowania.

Centrum obróbcze można rozważyć wtedy, gdy detal wymaga operacji frezarskich, wiercenia i dłutowania profilu w jednym ustawieniu.

Jakie profile można obrabiać narzędziami Gisstec?

Narzędzia Gisstec można dobierać do wielu profili wykonywanych metodą dłutowania, w tym do profili standardowych i specjalnych. W przypadku kół zębatych i wielowypustów szczególnie istotne są płytki kształtowe, płytki specjalne albo narzędzia wykonywane według rysunku, normy albo pomiarów detalu.

Dobór zależy od tego, czy profil ma być wykonany jako pojedynczy rowek, pełny wielowypust, uzębienie wewnętrzne, profil specjalny czy element naprawczy.

Wielowypust ewolwentowy a wielowypust równoległy

Wielowypust ewolwentowy i wielowypust równoległy to różne profile, mimo że w praktyce oba mogą być określane ogólnie jako wielowypusty.

Wielowypust równoległy składa się z prostych boków lub rowków rozmieszczonych wokół osi. W wielu przypadkach można go analizować podobnie jak układ wielu rowków wpustowych. Przy produkcji jednostkowej, naprawczej i małoseryjnej można rozważać dłutowanie kształtowe ząb po zębie. Przy większych seriach często warto porównać tę metodę z przeciąganiem lub przepychaniem.

Wielowypust ewolwentowy ma geometrię zbliżoną do uzębienia koła zębatego. Wymaga dokładniejszej definicji profilu: normy, liczby zębów, modułu lub podziałki, kąta przyporu, średnic, tolerancji i sposobu kontroli. W takim przypadku narzędzie specjalne Gisstec można rozważać, ale dobór musi być oparty na rysunku, normie albo pomiarach profilu.

Normy wielowypustów, uzębień i profili specjalnych

Przy wielowypustach i profilach uzębionych trzeba podać normę, jeżeli profil jest znormalizowany. Jeżeli profil jest specjalny, konieczny jest rysunek, model 3D, dane pomiarowe albo detal wzorcowy.

W zapytaniach dotyczących wielowypustów, wielokarbów, wieloklinów i profili uzębionych mogą pojawić się między innymi:

• DIN 5480,
• DIN 5481,
• DIN 5482,
• DIN 5462,
• DIN 5463,
• DIN 5464,
• DIN 5471,
• DIN 5472,
• DIN 5473,
• DIN 5474,
• DIN 9611,
• ISO 4156,
• ANSI B92.1,
• ANSI B92.2M,
• SAE J499,
• E22-141,
• E22-145,
• BS 3550,
• AGMA,
• ANSI/AGMA,
• JIS,
• normy zakładowe klienta,
• profile specjalne według rysunku.

Przy kołach zębatych i profilach uzębionych mogą pojawić się także oznaczenia i normy związane z geometrią zęba, tolerancjami lub narzędziami do uzębień, na przykład:

• DIN 867,
• DIN 868,
• DIN 3960,
• DIN 3961,
• DIN 3962,
• DIN 3972,
• ISO 53,
• ISO 54,
• ISO 1328,
• AGMA 2000,
• ANSI/AGMA 2015,
• JIS B 1701,
• JIS B 1702,
• normy branżowe i zakładowe.

Nie każda norma oznacza ten sam typ profilu. Dlatego w zapytaniu nie wystarczy samo hasło „wielowypust DIN” albo „profil ANSI”. Trzeba podać pełne oznaczenie z rysunku oraz dane geometryczne.

Płytki kształtowe i płytki specjalne według rysunku

W przypadku profili uzębionych i wielowypustów narzędzie może być wykonane jako płytka kształtowa, płytka specjalna albo narzędzie specjalne dopasowane do konkretnej geometrii. Dotyczy to zarówno profili ewolwentowych, jak i równoległych.

Przy profilach ewolwentowych kluczowe jest odwzorowanie kształtu zęba lub przestrzeni międzyzębnej. Przy profilach równoległych najważniejsza jest szerokość, głębokość, liczba rowków, podział kątowy i tolerancja.

Płytka kształtowa nie jest dobierana wyłącznie po nazwie profilu. Przy uzębieniach, wielowypustach i profilach specjalnych potrzebna jest pełna definicja geometrii. Im dokładniejsze dane, tym łatwiej ocenić, czy narzędzie Gisstec będzie właściwym rozwiązaniem.

Czy można odtworzyć kształt zęba z istniejącego detalu?

Tak, w wielu przypadkach możliwe jest przeanalizowanie wykonania narzędzia specjalnego na podstawie pomiarów istniejącego detalu. Ma to znaczenie wtedy, gdy klient nie ma pełnej dokumentacji technicznej, rysunku narzędzia albo jednoznacznego opisu normy profilu, a trzeba odtworzyć rowek, wielowypust, profil zęba lub profil specjalny.

Nie oznacza to jednak, że każdy zużyty detal może być bezpośrednim wzorcem. Jeżeli element był eksploatowany, regenerowany albo uszkodzony, jego profil może być zniekształcony. Wtedy potrzebne są pomiary, porównanie z funkcją detalu i ocena, czy odtwarzamy istniejący kształt, czy próbujemy wrócić do geometrii zgodnej z normą.

Najbezpieczniejszą podstawą wykonania narzędzia jest pełny rysunek techniczny albo norma profilu. Jeżeli ich nie ma, można przeanalizować wykonanie narzędzia na podstawie pomiarów, ale wymaga to potwierdzenia geometrii i oceny wiarygodności detalu wzorcowego.

Dłutowanie kół zębatych wewnętrznych

Koła zębate wewnętrzne są jedną z aplikacji, w której warto dokładnie porównać dostępne technologie. W zależności od profilu, wielkości serii i maszyny można analizować dłutowanie kształtowe ząb po zębie, dłutowanie Fellowsa, Power Skiving, przeciąganie albo inne metody obróbki uzębień.

Dłutowanie kształtowe narzędziem Gisstec może być interesujące przy profilach specjalnych, krótszych seriach, pracach naprawczych, detalach bez pełnej dokumentacji albo sytuacjach, w których profil ma być wykonany narzędziem odwzorowującym określony kształt.

Przy kołach zębatych wewnętrznych trzeba zwrócić uwagę na:

• liczbę zębów,
• moduł albo DP,
• kąt przyporu,
• średnice,
• szerokość wieńca,
• klasę dokładności,
• materiał i twardość,
• dostęp narzędzia do wnętrza detalu,
• możliwość indeksowania kolejnych zębów,
• sposób kontroli profilu.

Dłutowanie wielowypustów ewolwentowych

Wielowypust ewolwentowy wymaga pełniejszej definicji niż prosty rowek lub wielowypust równoległy. Przy takim profilu trzeba znać normę, liczbę zębów, moduł lub podziałkę, kąt przyporu, średnice oraz wymagania tolerancyjne.

Narzędzie kształtowe Gisstec można rozważać wtedy, gdy geometria pozwala na wykonanie profilu ząb po zębie, a maszyna umożliwia odpowiednie pozycjonowanie detalu lub osi. Szczególnie istotne jest sprawdzenie, czy narzędzie ma dostęp do obrabianej przestrzeni i czy można utrzymać wymaganą powtarzalność podziału.

Przy większych seriach wielowypust ewolwentowy warto porównać również z Fellows, Power Skiving, przeciąganiem lub przepychaniem. Przy krótszych seriach, profilach specjalnych albo pracach naprawczych dłutowanie kształtowe może być bardzo praktycznym rozwiązaniem.

Dłutowanie wielowypustów równoległych

Wielowypust równoległy jest profilem, który często można analizować jako układ wielu prostych rowków rozmieszczonych wokół osi. W zależności od kształtu, tolerancji i serii można go wykonywać dłutowaniem, przeciąganiem albo przepychaniem.

Dłutowanie ząb po zębie może być korzystne wtedy, gdy:

• seria jest jednostkowa, naprawcza lub małoseryjna,
• profil jest nietypowy,
• nie opłaca się wykonywać dedykowanego przeciągacza,
• detal wymaga wykonania profilu na istniejącej maszynie,
• trzeba wykonać profil według rysunku lub pomiarów,
• potrzebna jest elastyczność narzędzia i procesu.

Oprawka napędzana NG przy profilach uzębionych

Oprawka napędzana Gisstec NG może być rozważana przy dłutowaniu dynamicznym profili wykonywanych na tokarce CNC lub centrum obróbczym. Jej zadaniem jest wykonanie ruchu roboczego narzędzia i umożliwienie obróbki profilu w jednym zamocowaniu detalu.

Przy profilach uzębionych i wielowypustach oprawka NG może być istotna wtedy, gdy:

• profil ma być wykonany na CNC bez przenoszenia detalu na osobną maszynę,
• ważne jest jedno zamocowanie,
• potrzebna jest powtarzalność,
• detal wymaga indeksowania kolejnych rowków lub przestrzeni,
• geometria pozwala na zastosowanie płytki specjalnej albo uchwytu UTM,
• zakres korekcji oprawki i mocowanie są zgodne z maszyną.

Brak osi Y w tokarce nie musi automatycznie wykluczać dłutowania oprawką NG, jeżeli system narzędziowy ma własną korekcję położenia i pasuje do konkretnego detalu. Trzeba jednak każdorazowo potwierdzić zakres regulacji, typ mocowania, profil, minimalną średnicę otworu i długość dłutowania.

Dłutowanie kształtowe a Fellows i Power Skiving

Dłutowanie kształtowe narzędziem Gisstec nie jest tym samym co klasyczne dłutowanie obwiedniowe dłutakiem Fellowsa. W przypadku Gisstec analizujemy przede wszystkim narzędzie kształtowe, płytkę specjalną albo oprawkę do wykonania określonego profilu. W przypadku Fellowsa narzędzie pracuje jako dłutak obwiedniowy do uzębień.

Power Skiving to kolejna technologia, stosowana przy kołach zębatych i wielowypustach, szczególnie gdy liczy się wydajność, powtarzalność i odpowiednia konfiguracja maszyny.

Nie chodzi o wybór jednej technologii dla wszystkich przypadków. Przy profilach uzębionych najważniejsze są: geometria, norma, rysunek, maszyna, seria, tolerancja i sposób kontroli.

Kiedy lepsze będzie przeciąganie albo przepychanie?

Przy większych seriach, powtarzalnym profilu i stabilnej dokumentacji technicznej warto porównać dłutowanie z przeciąganiem albo przepychaniem. Dotyczy to szczególnie wielowypustów wewnętrznych, profili równoległych i niektórych profili uzębionych.

Zobacz przeciągacze i przepychacze

Jakie dane wysłać do doboru narzędzia?

Do doboru narzędzia do dłutowania kształtowego najlepiej przesłać rysunek detalu. Jeżeli rysunku nie ma, można przesłać detal wzorcowy, wyniki pomiarów albo model 3D. Im bardziej złożony profil, tym ważniejsza jest kompletność danych.

Przy zapytaniu przygotuj:

• rysunek detalu,
• normę profilu, jeżeli występuje,
• typ profilu: koło zębate, wielowypust ewolwentowy, wielowypust równoległy, profil specjalny,
• liczbę zębów lub wypustów,
• moduł, DP, CP albo podziałkę,
• kąt przyporu,
• średnicę zewnętrzną,
• średnicę wewnętrzną,
• średnicę podziałową, jeżeli jest podana,
• długość profilu,
• tolerancję,
• materiał i twardość,
• informację o maszynie,
• informację, czy maszyna ma oś Y,
• typ mocowania,
• wymaganą wielkość serii,
• sposób kontroli jakości,
• detal wzorcowy lub pomiary, jeżeli nie ma dokumentacji.

Najczęstsze błędy przy zapytaniach o koła zębate i wielowypusty

Najczęstszy problem polega na tym, że zapytanie zawiera tylko ogólne określenie „koło zębate”, „wielowypust” albo „profil zęba”, bez danych geometrycznych. Przy prostym rowku czasem można zacząć od szerokości i średnicy otworu. Przy profilu uzębionym to za mało.

Najczęstsze błędy:

• brak rysunku technicznego,
• brak normy profilu,
• brak liczby zębów lub wypustów,
• brak modułu, DP, CP albo podziałki,
• brak kąta przyporu,
• brak tolerancji,
• brak informacji o długości profilu,
• brak informacji o materiale i twardości,
• brak informacji o maszynie,
• traktowanie zużytego detalu jako idealnego wzorca,
• brak informacji, czy profil ma być wykonany zgodnie z normą, czy odtworzony z istniejącego elementu.

Im dokładniej opisany profil, tym łatwiej dobrać narzędzie Gisstec, płytkę specjalną, oprawkę NG albo wskazać inną technologię.

Powiązana oferta Tradensa

W ofercie Tradensa dostępne są narzędzia Gisstec do dłutowania rowków, wielowypustów, profili ewolwentowych, profili równoległych, kół zębatych i profili specjalnych. W zależności od detalu można dobrać płytki standardowe, płytki specjalne, uchwyty UT, uchwyty UTM, tuleje mimośrodowe oraz oprawki napędzane NG.

Główna oferta powiązana z tym artykułem: Noże do dłutowania, dłutaki na płytki i oprawki napędzane Gisstec

Przy produkcji powtarzalnej warto porównać dłutowanie również z innymi metodami:

• Przeciągacze i przepychacze
• Maszyny do przeciągania
• Sprawdziany do kontroli uzębień, rowków i profili

Powiązane poradniki

• Nóż do dłutowania rowków wpustowych – jak dobrać narzędzie, płytkę i uchwyt?
• Dłutowanie na tokarce CNC – metoda statyczna i dynamiczna
• Dłutowanie kwadratów i sześciokątów wewnętrznych – jak dobrać metodę i narzędzie?
• Tuleja mimośrodowa do dłutowania – jak skorygować oś Y na tokarce CNC?
• Metody produkcji rowków wpustowych – dłutowanie, przeciąganie i przepychanie

FAQ – dłutowanie kształtowe kół zębatych i wielowypustów

Czy narzędziami Gisstec można obrabiać koła zębate i wielowypusty?

Tak. Narzędzia Gisstec można rozważać przy dłutowaniu kształtowym rowków, profili specjalnych, kół zębatych, wielowypustów ewolwentowych i wielowypustów równoległych. Dobór zależy od rysunku, normy, geometrii, maszyny, mocowania i wielkości serii.

Czym jest dłutowanie kształtowe ząb po zębie?

To metoda, w której narzędzie odwzorowuje określony kształt profilu, a kolejne przestrzenie, rowki lub zęby są wykonywane po odpowiednim pozycjonowaniu detalu. Proces powtarza się do uzyskania pełnego profilu.

Czy dłutowanie kształtowe ząb po zębie można wykonać na zwykłej dłutownicy?

Tak. Dłutowanie kształtowe ząb po zębie można analizować również na klasycznej dłutownicy, jeżeli detal można stabilnie zamocować, a kolejne rowki, zęby lub przestrzenie profilu można wykonać po odpowiednim pozycjonowaniu. Przy większych wymaganiach powtarzalności można rozważyć dłutownicę NC/CNC, tokarkę CNC albo centrum obróbcze.

Czy Gisstec zastępuje dłutaki Fellowsa?

Nie należy traktować tego jako prostego zamiennika. Gisstec i Fellows to różne podejścia technologiczne. Gisstec można rozważać przy dłutowaniu kształtowym i profilach według rysunku, natomiast dłutaki Fellowsa są narzędziami do klasycznego dłutowania obwiedniowego uzębień.

Czy można wykonać wielowypust ewolwentowy narzędziem Gisstec?

Tak, można to analizować, jeżeli dostępne są dane profilu, norma, rysunek albo wiarygodne pomiary. Przy wielowypustach ewolwentowych trzeba sprawdzić między innymi liczbę zębów, moduł lub podziałkę, kąt przyporu, średnice, tolerancję i długość profilu.

Jakie normy wielowypustów warto podać w zapytaniu?

W zapytaniach mogą pojawić się między innymi DIN 5480, DIN 5481, DIN 5482, DIN 5462, DIN 5463, DIN 5464, DIN 5471, DIN 5472, DIN 5473, DIN 5474, DIN 9611, ISO 4156, ANSI B92.1, ANSI B92.2M, SAE J499, E22-141, E22-145, BS 3550, AGMA, ANSI/AGMA, JIS oraz normy zakładowe. Najlepiej przesłać pełne oznaczenie z rysunku.

Jakie normy kół zębatych mogą być ważne przy analizie profilu?

Przy kołach zębatych i profilach uzębionych mogą pojawić się między innymi DIN 867, DIN 868, DIN 3960, DIN 3961, DIN 3962, DIN 3972, ISO 53, ISO 54, ISO 1328, AGMA 2000, ANSI/AGMA 2015, JIS B 1701, JIS B 1702 oraz normy zakładowe klienta. Kluczowe jest jednak pełne oznaczenie z rysunku i dane geometryczne profilu.

Czy można odtworzyć kształt zęba z istniejącego detalu?

W wielu przypadkach można przeanalizować wykonanie narzędzia na podstawie pomiarów istniejącego detalu. Trzeba jednak sprawdzić, czy detal nie jest zużyty, uszkodzony albo odkształcony. Najbezpieczniejszą podstawą jest rysunek techniczny, norma profilu albo wiarygodny pomiar geometrii.

Czy dłutowanie kształtowe nadaje się do produkcji seryjnej?

To zależy od profilu i czasu cyklu. Przy produkcji jednostkowej, naprawczej i małoseryjnej dłutowanie kształtowe może być bardzo dobrym rozwiązaniem. Przy produkcji seryjnej warto porównać je z przeciąganiem, przepychaniem, Fellows albo Power Skiving.

Czy oprawka napędzana NG może być użyta do profili uzębionych?

Tak, jeżeli geometria profilu, uchwyt, płytka, zakres korekcji, mocowanie i maszyna na to pozwalają. Przy profilach uzębionych konieczna jest analiza rysunku oraz potwierdzenie, że narzędzie ma dostęp do obrabianego profilu.

Czy tokarka CNC bez osi Y wyklucza dłutowanie takich profili?

Nie zawsze. Brak osi Y nie musi wykluczać dłutowania, jeżeli system narzędziowy ma własną korekcję położenia i pasuje do konkretnego detalu. Trzeba jednak sprawdzić zakres korekcji, mocowanie, profil, minimalną średnicę otworu i długość dłutowania.

Jakie dane przesłać do wyceny narzędzia Gisstec?

Najlepiej przesłać rysunek detalu, normę profilu, liczbę zębów, moduł lub podziałkę, kąt przyporu, średnice, długość profilu, tolerancję, materiał, twardość, typ maszyny, informację o mocowaniu i wielkość serii. Jeżeli nie ma rysunku, można przesłać detal wzorcowy lub wyniki pomiarów profilu.

Dobierz narzędzie do dłutowania kół zębatych, wielowypustów i profili specjalnych

Jeżeli potrzebujesz wykonać koło zębate, wielowypust ewolwentowy, wielowypust równoległy, profil zęba, rowek albo profil specjalny, prześlij rysunek detalu, normę profilu albo pomiary istniejącego elementu. Pomożemy ocenić, czy właściwym rozwiązaniem będzie płytka specjalna Gisstec, narzędzie według rysunku, oprawka napędzana NG, dłutowanie statyczne, dłutowanie na klasycznej dłutownicy, przeciąganie, przepychanie, Fellows, Power Skiving albo inna metoda dopasowana do profilu i serii.

Zapytaj o narzędzie do dłutowania profilu uzębionego lub wielowypustu

Zobacz ofertę narzędzi i oprawek Gisstec do dłutowania