Luz zmierzony na osi maszyny nie musi oznaczać zużycia śruby kulowej. Czujnik ustawiony na stole, suporcie lub innym elemencie ruchomym może rejestrować sumę przemieszczeń pochodzących z nakrętki, łożysk podporowych, mocowania nakrętki, sprzęgła, konstrukcji osi oraz samego układu pomiarowego.

Dlatego przed wymianą kulek, zwiększeniem napięcia wstępnego lub demontażem śruby należy rozdzielić poszczególne źródła przemieszczenia. Regulacja niewłaściwego elementu może nie usunąć luzu, a jednocześnie doprowadzić do wzrostu temperatury, momentu napędowego i obciążenia bieżni lub łożysk.

Prawidłowa diagnostyka powinna przebiegać etapami: od pomiaru całej osi, przez kontrolę ruchu wału w podporze i mocowania nakrętki, aż po oddzielny pomiar względnego przemieszczenia wału i nakrętki.

Jeżeli diagnostyka wskazuje na zużycie bieżni albo utratę napięcia wstępnego nakrętki, sprawdź naprawę i regenerację śrub kulowych.

Czy luz osi maszyny zawsze oznacza zużytą śrubę kulową?

Nie. Luz osi może powstawać w kilku miejscach układu napędowego, a wynik pomiaru zależy od punktu ustawienia czujnika i sposobu przyłożenia obciążenia.

Najczęstsze źródła przemieszczenia to:

• luz pomiędzy wałem śruby i nakrętką,
• luz w łożyskach podporowych,
• niewłaściwe napięcie łożysk,
• poluzowanie mocowania nakrętki,
• przemieszczenie obudowy nakrętki,
• luz w sprzęgle,
• przesunięcie zakończenia śruby względem piasty,
• odkształcenie wsporników i korpusu maszyny,
• elastyczność prowadnic,
• ugięcie wału,
• błędy układu pomiarowego,
• kompensacja wprowadzona w sterowaniu.

Pomiar całkowitego luzu osi nie wskazuje automatycznie, który element odpowiada za wynik.

Jakie rodzaje luzu i napięcia trzeba rozróżnić?

Parametr	Co oznacza	Gdzie występuje
Luz nakrętki	Względne przemieszczenie wału i nakrętki przy zmianie kierunku obciążenia	Pomiędzy kulkami a bieżniami wału i nakrętki
Luz łożysk	Przemieszczenie osiowe wału względem zespołu podporowego	W łożyskowaniu zakończenia śruby
Luz mocowania nakrętki	Ruch korpusu nakrętki względem elementu osi	Na kołnierzu, śrubach lub powierzchniach ustalających
Luz sprzęgła	Przemieszczenie pomiędzy silnikiem i śrubą	W sprzęgle, piaście lub połączeniu wału
Napięcie wstępne nakrętki	Wewnętrzne obciążenie kulek i bieżni przed przyłożeniem obciążenia roboczego	W zespole wał–kulki–nakrętka
Napięcie łożysk	Wstępne obciążenie elementów tocznych łożysk podporowych	W zespole łożyskowym
Napięcie osiowe wału	Siła wprowadzona w wał pomiędzy punktami podparcia	W całym wale śruby
Odkształcenie sprężyste	Przemieszczenie powstające pod obciążeniem i zanikające po jego usunięciu	W wale, mocowaniach, korpusie i układzie pomiarowym

Napięcie wstępne nakrętki, napięcie łożysk i napięcie osiowe wału są odrębnymi parametrami. Zmiana jednego z nich nie zastępuje regulacji pozostałych.

Dlaczego pomiar całej osi nie wskazuje bezpośrednio luzu nakrętki?

Jeżeli czujnik mierzy przemieszczenie stołu lub suportu, wynik może obejmować jednocześnie:

• luz nakrętki,
• ruch wału w łożyskach,
• przemieszczenie mocowania nakrętki,
• odkształcenie śrub mocujących,
• luz prowadnic,
• sprężyste ugięcie konstrukcji,
• ruch sprzęgła,
• błędy mocowania czujnika.

Przykładowo stół może zmienić położenie przy nieruchomej nakrętce z powodu luzu prowadnic. Może również pozostać nieruchomy mimo obrotu silnika, jeżeli luz występuje w sprzęgle.

Dlatego pomiar całkowitego przemieszczenia jest jedynie pierwszym etapem diagnostyki.

Typowe źródła luzu osi maszyny

Luz pomiędzy śrubą i nakrętką

Luz nakrętki powstaje, gdy przy zmianie kierunku obciążenia wał może przemieścić się względem nakrętki bez natychmiastowego przeniesienia siły.

Przyczyną może być:

• zużycie kulek,
• zużycie bieżni wału,
• zużycie bieżni nakrętki,
• utrata napięcia wstępnego,
• nieprawidłowy dobór średnicy kulek,
• deformacja nakrętki,
• wcześniejsza niewłaściwa naprawa.

Luz może być równomierny albo zmieniać się w zależności od położenia nakrętki na wale.

Luz łożysk podporowych

Łożyska ustalające położenie osiowe wału powinny ograniczać jego przemieszczenie przy zmianie kierunku siły.

Luz w zespole podporowym może wynikać z:

• zużycia łożysk,
• utraty napięcia łożysk,
• poluzowania nakrętki zabezpieczającej,
• zużycia elementów dystansowych,
• niewłaściwego montażu pary łożysk,
• zużycia czopu wału,
• przesunięcia pierścienia łożyska,
• uszkodzenia obudowy.

Jeżeli cały wał przemieszcza się osiowo względem korpusu maszyny, problem nie musi dotyczyć nakrętki.

Poluzowanie mocowania nakrętki

Nakrętka może być sprawna wewnętrznie, ale jej korpus może przemieszczać się względem elementu osi.

Przyczyną może być:

• poluzowanie śrub mocujących,
• niewłaściwe dokręcenie kołnierza,
• uszkodzenie powierzchni ustalających,
• odkształcenie wspornika,
• zużycie otworów montażowych,
• zanieczyszczenia pomiędzy powierzchniami styku.

W takim przypadku czujnik ustawiony na stole może wskazywać luz podobny do luzu nakrętki.

Luz sprzęgła

Sprzęgło łączy wał silnika z zakończeniem śruby. Luz może powstać w wyniku:

• poluzowania piasty,
• uszkodzenia elementu elastycznego,
• zużycia wpustu,
• przesunięcia zacisku,
• pęknięcia sprzęgła,
• niewłaściwego montażu,
• luzu połączenia wału silnika.

Luz sprzęgła może powodować opóźnienie reakcji osi na zmianę kierunku obrotów, mimo że śruba i nakrętka są sprawne.

Odkształcenie konstrukcji osi

Podczas pomiaru może występować sprężyste przemieszczenie:

• wspornika łożyskowego,
• obudowy nakrętki,
• stołu,
• prowadnic,
• korpusu maszyny,
• uchwytu czujnika.

Takie przemieszczenie nie jest luzem geometrycznym, ale może zostać błędnie zinterpretowane jako luz, jeżeli obciążenie pomiarowe jest zbyt duże albo zmienne.

Błędy układu pomiarowego

Wynik może być zniekształcony przez:

• niestabilne mocowanie czujnika,
• niewłaściwy kierunek pomiaru,
• skośne ustawienie trzpienia,
• ruch podstawy magnetycznej,
• zbyt duże obciążenie ręczne,
• odczyt przy niestabilnej temperaturze,
• brak powtarzalności metody.

Przed wyciągnięciem wniosków pomiar należy powtórzyć kilkukrotnie w tych samych warunkach.

Jak przygotować maszynę do pomiaru luzu?

Ustabilizować temperaturę

Temperatura wpływa na długość wału, napięcie łożysk, napięcie wstępne nakrętki i opory ruchu.

Pomiar wykonany bezpośrednio po intensywnej pracy może dać inny wynik niż pomiar zimnej maszyny.

Należy określić, czy pomiar ma przedstawiać stan:

• zimny,
• po rozgrzaniu,
• w typowym cyklu roboczym.

Oczyścić strefę pomiarową

Powierzchnie pod podstawą czujnika oraz punkt styku trzpienia powinny być czyste i stabilne.

Wióry, chłodziwo lub smar mogą powodować ruch podstawy albo zakłócać odczyt.

Sprawdzić mocowanie elementów

Przed pomiarem należy skontrolować:

• śruby mocujące nakrętkę,
• obudowy łożysk,
• piasty sprzęgła,
• nakrętki zabezpieczające,
• elementy wsporcze,
• mocowanie czujnika.

Poluzowany element może dać jednoznaczny wynik bez konieczności demontażu śruby.

Określić kierunek obciążenia

Obciążenie powinno być przykładane osiowo i w kontrolowany sposób. Siła poprzeczna może powodować ugięcie wału lub ruch prowadnic.

Wykonać pomiar w kilku pozycjach osi

Jeden pomiar nie pozwala ocenić, czy luz jest równomierny.

Warto sprawdzić co najmniej:

• początek zakresu roboczego,
• środkową część zakresu,
• koniec zakresu roboczego.

Zmiana wyniku może wskazywać na lokalne zużycie bieżni.

Jak zmierzyć całkowity luz osi maszyny?

Najprostszy pomiar polega na ustawieniu czujnika zegarowego w kierunku ruchu osi i obserwowaniu przemieszczenia podczas kontrolowanej zmiany kierunku obciążenia.

Czujnik może być ustawiony na:

• stole,
• suporcie,
• obudowie nakrętki,
• innym elemencie przesuwanym przez śrubę.

Taki pomiar pokazuje całkowitą zmianę położenia badanego elementu. Nie rozdziela jednak udziału nakrętki, łożysk, mocowania i konstrukcji.

Wynik powinien być traktowany jako punkt wyjścia do dalszych pomiarów.

Jak sprawdzić luz łożysk podporowych śruby kulowej?

Aby ocenić ruch wału w łożyskowaniu, należy mierzyć położenie zakończenia śruby względem nieruchomego korpusu maszyny.

Procedura pomiarowa

1. Zamocować podstawę czujnika na stabilnej części korpusu.
2. Ustawić trzpień czujnika osiowo na końcu śruby albo odpowiedniej powierzchni zakończenia.
3. Zablokować możliwość obrotu wału, jeżeli jest to wymagane przez konstrukcję.
4. Przyłożyć kontrolowaną siłę osiową w obu kierunkach.
5. Obserwować względne przemieszczenie wału względem obudowy łożysk.
6. Powtórzyć pomiar kilkukrotnie.

Jeżeli zakończenie wału przemieszcza się osiowo względem nieruchomej obudowy łożysk, źródła problemu należy szukać w zespole podporowym, jego mocowaniu albo na czopie wału.

Co może zniekształcić wynik?

• ugięcie zakończenia wału,
• ruch obudowy łożysk,
• ruch podstawy czujnika,
• sprężyste odkształcenie korpusu,
• luz w elemencie używanym do przykładania siły.

Jak sprawdzić luz nakrętki śruby kulowej?

Pomiar luzu nakrętki wymaga obserwacji względnego przemieszczenia wału i korpusu nakrętki przy wyeliminowanym albo zmierzonym osobno ruchu łożysk.

Zasada pomiaru

Należy ustalić, czy podczas zmiany kierunku obciążenia:

• wał pozostaje nieruchomy osiowo, a nakrętka zmienia położenie,
• nakrętka pozostaje nieruchoma, a wał przesuwa się względem niej,
• oba elementy przemieszczają się z powodu luzu w innych częściach osi.

Procedura pomiarowa

1. Ustawić czujnik w sposób umożliwiający pomiar ruchu korpusu nakrętki względem wału lub stabilnego punktu odniesienia.
2. Osobno kontrolować położenie osiowe wału przy łożysku ustalającym.
3. Przyłożyć niewielkie, kontrolowane obciążenie w obu kierunkach.
4. Porównać ruch wału, nakrętki i elementu osi.
5. Powtórzyć pomiar w kilku miejscach długości roboczej.

Pomiar powinien być wykonywany przy sile wystarczającej do zmiany strony kontaktu, ale nie tak dużej, aby dominowało sprężyste ugięcie konstrukcji.

Jak sprawdzić mocowanie nakrętki?

Czujnik należy ustawić tak, aby mierzył ruch korpusu nakrętki względem elementu, do którego jest przykręcona.

Podczas zmiany kierunku obciążenia należy obserwować:

• kołnierz nakrętki,
• obudowę,
• wspornik osi,
• powierzchnie styku,
• śruby mocujące.

Jeżeli korpus nakrętki przemieszcza się względem mocowania, wynik pomiaru całej osi nie może być traktowany jako luz wewnętrzny nakrętki.

Jak sprawdzić luz sprzęgła?

Luz sprzęgła można rozpoznać przez jednoczesną obserwację:

• wału silnika,
• piasty po stronie silnika,
• piasty po stronie śruby,
• zakończenia śruby.

Przy powolnej zmianie kierunku obrotów należy sprawdzić, czy jedna część układu zaczyna się obracać przed drugą.

Należy skontrolować:

• śruby zaciskowe,
• wpusty,
• elementy elastyczne,
• pęknięcia,
• ślady poślizgu na wale,
• wzajemne położenie znaków kontrolnych.

Luz sprzęgła może być niewielki kątowo, ale po przeliczeniu przez skok śruby powodować zauważalne przemieszczenie liniowe osi.

Tabela diagnostyczna: gdzie powstaje luz?

Wynik obserwacji	Prawdopodobne źródło	Następny krok
Cały wał przesuwa się osiowo względem obudowy łożysk	Luz łożysk, utrata ich napięcia albo poluzowanie zespołu podporowego	Kontrola łożyskowania i mocowania
Wał pozostaje nieruchomy osiowo, a nakrętka zmienia położenie	Luz pomiędzy kulkami i bieżniami albo ruch mocowania nakrętki	Oddzielny pomiar nakrętki i jej kołnierza
Korpus nakrętki porusza się względem wspornika	Poluzowane lub uszkodzone mocowanie	Kontrola śrub, powierzchni ustalających i obudowy
Silnik obraca się, a śruba jeszcze nie reaguje	Luz sprzęgła lub połączenia wału	Kontrola piast, zacisków i elementu elastycznego
Luz jest większy w środkowym zakresie ruchu	Lokalne zużycie bieżni w najczęściej używanym obszarze	Diagnostyka wału i nakrętki
Luz jest podobny na całej długości	Utrata napięcia wstępnego, zużycie kulek albo stały luz montażowy	Pomiar nakrętki, łożysk i mocowania
Odczyt rośnie wraz z siłą pomiarową	Sprężyste odkształcenie konstrukcji lub mocowania	Pomiar przy kontrolowanej sile i kontrola sztywności
Luz występuje tylko po rozgrzaniu	Zmiana warunków cieplnych, napięcia łożysk lub geometrii osi	Porównanie pomiaru zimnego i roboczego
Oś ma mały luz, ale duży błąd pozycji	Błąd skoku, deformacja cieplna albo problem układu pomiarowego	Kontrola dokładności skoku i systemu pomiarowego
Występuje hałas, drganie albo zmienny opór	Uszkodzenie bieżni, kulek lub recyrkulacji	Demontaż i diagnostyka śruby

Dlaczego nie należy kasować luzu nakrętki przez dokręcanie łożysk?

Dokręcenie zespołu łożyskowego może ograniczyć osiowe przemieszczenie wału w podporze. Nie usuwa jednak luzu pomiędzy kulkami a bieżniami wału i nakrętki.

Nadmierne napięcie łożysk może powodować:

• wzrost momentu napędowego,
• przegrzewanie zakończenia śruby,
• przyspieszone zużycie łożysk,
• uszkodzenie czopów,
• deformację elementów dystansowych,
• wzrost obciążenia silnika,
• utratę trwałości zespołu podporowego.

Jeżeli źródłem luzu jest nakrętka, regulacja łożysk może jedynie zamaskować część objawów lub wprowadzić nowe problemy.

Dlaczego większe kulki nie usuwają luzu łożysk?

Zmiana średnicy kulek wpływa na dopasowanie wału i nakrętki. Nie zmienia luzu pomiędzy pierścieniami i elementami tocznymi łożysk podporowych.

Jeżeli cały wał przesuwa się osiowo w podporze, zastosowanie większych kulek w nakrętce:

• nie ustali wału,
• nie przywróci napięcia łożysk,
• nie usunie ruchu obudowy,
• może niepotrzebnie zwiększyć napięcie wstępne nakrętki.

Przed wymianą kulek należy więc potwierdzić, że problem rzeczywiście występuje wewnątrz nakrętki.

Więcej informacji: wymiana kulek w śrubie kulowej – kiedy pomaga, a kiedy nie wystarczy?

Jak rozpoznać lokalne zużycie bieżni?

Lokalne zużycie występuje często w maszynach, w których oś większość cyklu wykonuje w ograniczonym zakresie.

Typowy obraz pomiaru może wyglądać następująco:

• mały luz przy jednym końcu śruby,
• większy luz w środku zakresu roboczego,
• ponownie mniejszy luz przy drugim końcu,
• zmienny moment obrotowy nakrętki,
• różna płynność ruchu w zależności od położenia.

W takiej sytuacji prosta regulacja napięcia wstępnego może spowodować, że nakrętka będzie pracowała prawidłowo w zużytym obszarze, ale z nadmiernym oporem w mniej zużytej części wału.

Dlatego luz i moment obrotowy należy sprawdzać na całej długości roboczej.

Luz osiowy a napięcie wstępne nakrętki

Napięcie wstępne ogranicza luz i zwiększa sztywność zespołu, ale jego wartość musi być dopasowana do aplikacji.

Zbyt małe napięcie może powodować:

• luz przy zmianie kierunku,
• obniżoną sztywność,
• pogorszenie powtarzalności,
• drgania.

Zbyt duże napięcie może powodować:

• wysoki moment obrotowy,
• wzrost temperatury,
• przeciążenie kulek i bieżni,
• skrócenie trwałości,
• problemy przy wysokiej prędkości.

Zmiana napięcia wstępnego nie powinna być wykonywana bez kontroli stanu bieżni i równomierności ruchu.

Więcej informacji: napięcie wstępne śruby kulowej – wpływ na luz, sztywność i trwałość.

Luz osiowy a napięcie łożysk

Napięcie łożysk odpowiada za odpowiednie ustalenie wału w zespole podporowym.

Zbyt małe napięcie może powodować:

• osiowe przemieszczenie wału,
• obniżenie sztywności układu,
• zmianę położenia śruby przy zmianie kierunku siły,
• pogorszenie powtarzalności.

Zbyt duże napięcie może prowadzić do:

• przegrzewania,
• zwiększenia momentu napędowego,
• przyspieszonego zużycia łożysk,
• uszkodzenia powierzchni czopów,
• rozszerzalności cieplnej wpływającej na położenie osi.

Napięcie łożysk należy dobierać do konstrukcji zespołu podporowego, a nie na podstawie samego wyniku luzu zmierzonego na stole maszyny.

Luz osiowy a napięcie osiowe wału

W niektórych układach wał może być montowany z określonym napięciem osiowym w celu:

• zwiększenia prędkości krytycznej,
• ograniczenia ugięcia,
• stabilizacji cieplnej,
• poprawy charakterystyki dynamicznej.

Napięcie osiowe wału nie jest tym samym co napięcie łożysk ani napięcie wstępne nakrętki.

Nieprawidłowe wprowadzenie siły osiowej może zmieniać:

• obciążenie łożysk,
• długość roboczą,
• dokładność pozycjonowania,
• zachowanie cieplne,
• prostoliniowość układu.

Nie należy używać napięcia osiowego wału jako sposobu kompensowania luzu nakrętki.

Luz a sztywność układu

Luz oznacza swobodne przemieszczenie przed zmianą strony kontaktu. Sztywność określa natomiast wielkość sprężystego odkształcenia pod obciążeniem.

Układ może mieć:

• mały luz i niską sztywność,
• duży luz i wysoką sztywność po przejęciu obciążenia,
• brak mierzalnego luzu, ale znaczne odkształcenie sprężyste.

Podczas pomiaru należy więc odróżnić:

• zmianę położenia bez wzrostu siły,
• przemieszczenie rosnące proporcjonalnie do obciążenia,
• trwałe przesunięcie elementu montażowego.

Luz a dokładność pozycjonowania

Mały luz nie gwarantuje prawidłowej dokładności osi.

Na błąd pozycjonowania mogą wpływać:

• błąd skoku śruby,
• odchyłki lokalne skoku,
• rozszerzalność cieplna,
• ugięcie wału,
• sprężystość konstrukcji,
• geometria prowadnic,
• błąd enkodera,
• kompensacja sterowania,
• sposób zamknięcia pętli pomiarowej.

Śruba może nie wykazywać luzu przy zmianie kierunku, ale jednocześnie powodować narastający błąd położenia na długości osi.

Dokładność skoku można kontrolować między innymi za pomocą interferometru laserowego.

Czy kompensacja luzu w sterowaniu rozwiązuje problem?

Kompensacja może ograniczyć wpływ powtarzalnego luzu na pozycjonowanie, ale nie usuwa przyczyny mechanicznej.

Nie naprawia:

• zużytej bieżni,
• uszkodzonych kulek,
• luzu łożysk,
• poluzowanego mocowania,
• uszkodzonego sprzęgła,
• nierównomiernego momentu obrotowego.

Jeżeli luz zmienia się w zależności od położenia, temperatury lub obciążenia, stała wartość kompensacji może być niewystarczająca.

Kompensacja nie powinna zastępować diagnostyki mechanicznej.

Co oznacza luz zmieniający się po rozgrzaniu maszyny?

Zmiana luzu wraz z temperaturą może wynikać z:

• wydłużenia wału,
• zmiany napięcia łożysk,
• rozszerzalności obudowy nakrętki,
• zmiany lepkości środka smarnego,
• wzrostu napięcia wstępnego,
• odkształcenia korpusu,
• stabilizacji cieplnej osi.

Jeżeli luz maleje po rozgrzaniu, nie oznacza to automatycznie poprawnej pracy. Jednocześnie może rosnąć moment napędowy i temperatura łożysk.

Wyniki należy analizować razem z:

• temperaturą,
• aktualnym momentem napędowym lub obciążeniem silnika,
• prędkością,
• czasem pracy,
• położeniem osi.

Co oznacza zmienny moment obrotowy śruby?

Zmienny moment może wskazywać na:

• nierównomierne zużycie bieżni,
• skrzywienie wału,
• zbyt duże kulki,
• uszkodzenie recyrkulacji,
• niewspółosiowość nakrętki i wału,
• uszkodzenie zakończeń,
• nieprawidłowe łożyskowanie,
• lokalne zanieczyszczenia.

Jeżeli opór zmienia się cyklicznie wraz z obrotem, problem może dotyczyć bicia lub niewspółosiowości. Jeżeli zmienia się zależnie od położenia nakrętki, bardziej prawdopodobne jest lokalne zużycie albo deformacja wału.

Kiedy śrubę należy zdemontować do diagnostyki?

Demontaż jest uzasadniony, gdy:

• luz zmienia się na długości śruby,
• nie można oddzielić luzu nakrętki od ruchu wału,
• występuje hałas,
• nakrętka pracuje nierównomiernie,
• pojawia się lokalne blokowanie,
• śruba nadmiernie się nagrzewa,
• w smarze występują opiłki,
• doszło do kolizji,
• wał wykazuje bicie,
• podejrzewa się uszkodzenie systemu recyrkulacji,
• regulacja łożysk nie zmienia wyniku,
• wymagana jest kontrola dokładności skoku.

Po demontażu można oddzielnie ocenić:

• bieżnię wału,
• bieżnię nakrętki,
• kulki,
• system recyrkulacji,
• uszczelnienia,
• prostoliniowość wału,
• zakończenia montażowe,
• moment obrotowy nakrętki i jego równomierność na długości roboczej.

Luz nakrętki, regulacja czy regeneracja?

Wynik diagnostyki	Najczęściej rozważane działanie
Luz pochodzi z mocowania nakrętki	Naprawa lub ponowny montaż mocowania
Luz pochodzi ze sprzęgła	Naprawa albo wymiana sprzęgła
Wał przemieszcza się w łożyskach	Diagnostyka zespołu podporowego
Luz nakrętki jest równomierny, a bieżnie są w dobrym stanie	Ocena możliwości korekty napięcia wstępnego
Kulki są zużyte, a profil bieżni zachowany	Dobór i wymiana kompletnego zestawu kulek
Luz zmienia się na długości śruby	Pełna diagnostyka bieżni i geometrii
Występują wżery, korozja lub wykruszenia	Ocena możliwości regeneracji albo wykonania nowej śruby
Wał jest skrzywiony	Ocena możliwości prostowania lub wykonanie nowego wału
Błąd pozycji występuje mimo małego luzu	Pomiar dokładności skoku i układu pomiarowego
Regeneracja nie pozwoli uzyskać wymaganych parametrów	Nowa śruba lub zamiennik

Jeżeli wynik wskazuje na zużycie śruby i nakrętki, konieczna jest kwalifikacja zespołu do naprawy lub regeneracji.

Jakie dane zebrać przed przekazaniem śruby do diagnostyki?

Dane	Znaczenie
Wartość całkowitego luzu osi	Punkt wyjścia do dalszej diagnostyki
Miejsce ustawienia czujnika	Pozwala prawidłowo zinterpretować wynik
Sposób przyłożenia obciążenia	Pomaga odróżnić luz od odkształcenia
Luz zmierzony na końcu wału	Wskazuje możliwy ruch w łożyskowaniu
Luz zmierzony na korpusie nakrętki	Pomaga ocenić nakrętkę i jej mocowanie
Wyniki w kilku pozycjach osi	Ułatwiają rozpoznanie lokalnego zużycia
Temperatura maszyny	Pozwala porównać stan zimny i roboczy
Producent i model maszyny	Określa typ aplikacji
Oznaczenie śruby lub nakrętki	Ułatwia identyfikację zespołu
Informacja o kolizji	Wskazuje ryzyko deformacji
Opis hałasu i nagrzewania	Pomaga rozpoznać uszkodzenia bieżni lub recyrkulacji
Zdjęcia mocowania i zakończeń	Ułatwiają ocenę konstrukcji osi

Najczęściej zadawane pytania

Czy luz osi CNC zawsze oznacza zużytą śrubę kulową?

Nie. Może pochodzić z łożysk, mocowania nakrętki, sprzęgła, prowadnic albo konstrukcji osi.

Jak odróżnić luz nakrętki od luzu łożysk?

Należy osobno mierzyć ruch zakończenia wału względem obudowy łożysk oraz względne przemieszczenie wału i nakrętki.

Czy dokręcenie łożysk usunie luz śruby kulowej?

Usunie wyłącznie przemieszczenie wynikające z niewłaściwego ustalenia wału. Nie usuwa luzu pomiędzy kulkami i bieżniami.

Czy większe kulki mogą usunąć luz osi?

Tylko jeżeli luz rzeczywiście występuje w nakrętce, a stan bieżni pozwala na dobór większych kulek. Nie usuną luzu łożysk ani mocowania.

Dlaczego luz zmienia się na długości śruby?

Najczęstszą przyczyną jest lokalne zużycie bieżni w najczęściej wykorzystywanym zakresie ruchu. Możliwe są również skrzywienie wału i błędy pomiaru.

Czy brak luzu oznacza, że śruba jest sprawna?

Nie. Śruba może nie wykazywać luzu, ale mieć błąd skoku, uszkodzoną bieżnię, zbyt wysokie napięcie wstępne lub nadmierny moment obrotowy.

Czy kompensacja sterowania wystarczy?

Może ograniczyć wpływ powtarzalnego luzu na pozycjonowanie, ale nie usuwa uszkodzenia mechanicznego.

Czy luz należy mierzyć na zimnej czy rozgrzanej maszynie?

Najlepiej określić oba stany. Porównanie pozwala ocenić wpływ temperatury na napięcie łożysk, wał i nakrętkę.

Czy można zmierzyć luz bez demontażu śruby?

Tak, można wstępnie rozdzielić kilka źródeł luzu. Pełna ocena bieżni, kulek i recyrkulacji wymaga jednak demontażu.

Kiedy potrzebna jest regeneracja nakrętki?

Gdy pomiar potwierdza luz pomiędzy wałem i nakrętką, a stan bieżni pozwala uzyskać wymagane parametry po naprawie.

Kiedy potrzebna jest nowa śruba?

Gdy bieżnie są głęboko uszkodzone, wał jest zdeformowany, występuje znaczny błąd skoku albo regeneracja nie pozwoli uzyskać wymaganej dokładności i trwałości.

Czy do diagnostyki trzeba wysłać także łożyska?

Zakres dostawy zależy od wyniku pomiarów. Jeżeli nie można rozdzielić źródła luzu albo podejrzewa się problem zakończenia wału, warto przekazać również elementy zespołu podporowego po wcześniejszym uzgodnieniu.

Potrzebujesz diagnostyki śruby kulowej?

Prześlij wyniki pomiarów, zdjęcia śruby i nakrętki, oznaczenia, dane maszyny oraz opis występujących objawów. Warto podać osobno całkowity luz osi, ruch wału w zespole podporowym oraz wynik pomiaru korpusu nakrętki.

Na podstawie danych możliwa jest wstępna ocena prawdopodobnego źródła problemu. Ostateczna kwalifikacja śruby do naprawy lub regeneracji wymaga pomiaru wału, nakrętki, bieżni i systemu recyrkulacji.

naprawy i regeneracji śrub kulowych

Powiązane artykuły

• Luz na śrubie kulowej – przyczyny, pomiar i sposoby usunięcia
• Wymiana kulek w śrubie kulowej – kiedy pomaga, a kiedy nie wystarczy?
• Napięcie wstępne śruby kulowej
• Regeneracja śruby kulowej – kiedy jest możliwa i jaki zakres naprawy ma sens?